کد خبر: ۸۸۴۵
تاریخ انتشار: ۱۷:۵۶ - ۱۲ آبان ۱۳۹۵ - 02 November 2016
امام محمدباقر(ع) پنجمین نور هدایت، جایگاه علمی امامت را با اقدام های شایسته خویش در مناظره های روشنگرانه در مبارزه با فرقه های انحرافی به جامعه شناساند و در این امر به چنان موفقیتی دست یافت که از ایشان به عنوان جلوه امامت در افق دانش تعبیر شد.

امام محمدباقر(ع) در سوم صفر 57 هجری قمری در شهر مدینه چشم به جهان گشود و سالیان بعد پیام آور معرفت و احیاگر دین اسلام شد. پدر ایشان امام زین العابدین(ع) و مادر بزرگوارشان، فاطمه دختر امام حسن مجتبی(ع) بود. پیامبر اکرم(ص) در هنگام بشارت تولد پنجمین پیشوای شیعیان، نام محمد را برای ایشان برگزیدند. باقر به معنای شکافنده لقب مشهور این امام والامقام است و از دیگر لقب های ایشان می توان به شاکر، صابر، هادی و امین اشاره کرد.

امام محمدباقر(ع) پس از شهادت مظلومانه امام چهارم شیعیان(ع)، زمامداری و هدایت مسلمانان را در هنگامی عهده دار شد که دولت بنی‌امیه با ضعف روبرو بود و امویان بر سر قدرت با یکدیگر درگیری داشتند. در این هنگامه به دلیل فراهم نبودن شرایط مناسب برای گسترش دین اسلام در دوره امامان پیشین(ع)، مکتب های انحرافی بسیاری در جامعه به وجود آمده بود و مسلمانان همواره با شبهه های بسیاری در زمینه امور دینی روبرو بودند، بدین شکل امام پنجم شیعیان که در علم، زهد و فضیلیت سرآمد زمان خویش بود، برای نجات دین اسلام از این وضعیت اقدام موثری را به عمل آورد و با بهره گیری از دریای دانش بی کران خویش، جنبش علمی گسترده ای را پدید آورد که در دوره امامت فرزند خود امام صادق(ع) به اوج رسید.

امام محمدباقر(ع)؛ جلوه امامت در افق دانش

ایشان روایت های بسیاری را در زمینه فقه، توحید، سنت نبوی، قرآن، اخلاق و آداب نقل کرد و در دوره 19 سال امامت خویش تلاش های موثری را در راه تدوین دیدگاه های شیعه و مبارزه با مکتب ها و تفکرهای انحرافی انجام داد.

سرانجام امام محمدباقر(ع) پس از سال ها مبارزه روشنگرانه، تلاش برای حفظ دین اسلام و سنت های ارزشمند رسول خدا(ص) در هفتم ذیحجه 114هجری قمری در 57 سالگی در شهر مدینه به دستور هشام بن عبدالملک مسموم شد و به شهادت رسید.

پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به مناسبت سالروز میلاد امام محمدباقر(ع) با «فرزانه حکیم زاده» مدرس و پژوهشگر تاریخ اسلام جامعه الزهرا(س) به گفت و گو پرداخته است.

حکیم زاده درباره ولادت امام پنجم شیعیان(ع)، گفت: امام محمدباقر(ع) به دلیل اینکه از طرف جد پدری، نوه امام حسین(ع) و از طرف مادر بزرگوار خویش نوه امام حسن مجتبی(ع) محسوب می شود، «ابن خیرتین» نامیده شده، در برخی از روایت ها میلاد امام پنجم شیعیان نخستین روز رجب و در بعضی دیگر سوم صفر اعلام شده است. ایشان نخستین امامی هستند که هم نام پیامبر نام گرفته اند. جابر ابن عبدالله انصاری از اصحاب پیامبر(ص)، نقل می کند که رسول خدا(ص) به وی فرمودند: «تو زنده می مانی تا فرزندی از فرزندان حسین (ع) را که هم نام من است دیدار کنی. او علم را می شکافد، آن گاه که دیدارش کردی، سلام مرا به او برسان.» این رخداد به واقعیت پیوست و جابر پس از گذشت این سال ها موفق به درک محضر مبارک این امام همام(ع) شد.

پژوهشگر تاریخ اسلام درباره میزان علم امامان و جایگاه آنان در گسترش دین اسلام اظهار داشت: ائمه معصومین(ع) نسبت به دیگر افراد از علم خدادادی برخوردار بودند که از آن به علم «لدنی» یاد می شود، چنین علومی کامل و جامع بوده و میزان خطا در آنها بسیار اندک است. هر یک از امامان بر پایه شرایط سیاسی و اجتماعی موجود در عصر خویش توانستند جنبه ای از ویژگی های امام معصوم را برجسته و تقویت کنند و آن را برای مردم جامعه قابل درک سازند. برای مثال از امام علی(ع) به عنوان اسوه وحدت، خلافت و امامت تعبیر می شود، چگونگی صلح امام حسن(ع) برای حفظ اسلام و ایجاد زمینه های قیام نیز یک ویژگی برجسته برای امام دوم شیعیان(ع) به شمار می رود. امام حسین(ع) نیز با قیام جاودانه خویش برای گستراندن امر به معروف و نهی از منکر و امام سجاد(ع) هم با رواج دعا، نیایش و معارف اخلاقی توانست به مردمان آن روزگار درس اخلاق و معرفت بدهند و اقدام های خویش را در تاریخ اسلام ماندگار کنند. در این میان امام پنجم شیعیان (ع) با بهره گیری از فرصت ایجاد شده در دوران بنی امیه موفق شد، جایگاه علمی امامت را با اقدام های شایسته خویش در مناظره های گوناگون به جامعه بشناساند و در این امر به چنان موفقیتی دست یابد که از ایشان به عنوان جلوه امامت در افق دانش تعبیر شود.

وی در ادامه افزود: بنابراین می توان گفت که فرصت آموزش اصول اسلام، معارف دینی و راه های اثبات فروع دین از اصول در میان ائمه معصومین برای نخستین بار برای امام باقر(ع) ایجاد شد و ایشان با اهتمام و تلاش بسیار در این مسیر و بهره گیری از علم و دانش بی کران خویش توانست در راه احیا و شناساندن هر چه بیشتر دین مبین اسلام به جامعه آن روز گام های موثری بردارد و اینگونه لقب باقر العلوم را که از زمان پیامبر خدا(ص) برای ایشان برگزیده بودند، شایسته خویش سازد. امام باقر(ع) از جنبه علمی و گسترش علم فقه، کلام، تفسیر، تاریخ، صرف و نحو و به طور کلی در تمامی زمینه های علوم اسلامی موفق شد، نقش موثری را در حفظ و زنده نگاه داشتن این دین آسمانی و گسترش آن ایفا کند.

حکیم زاده درباره نقش فرهنگ و پیشینه یک جامعه برای حفظ دستاوردها و داشته های ارزشمند آن، تصریح کرد: این امام بزرگوار با بنیان نهادن حوزه علمیه؛ فرهنگ و تمدن شیعه را پایه گذاری کرد و اینگونه در حفظ دین اسلام بسیار اثر گذاشت. استحکام و ماندگاری هر امتی به فرهنگ آن جامعه وابسته است، بنابراین اگر یک امت، فرهنگ برتری داشته باشد و بتواند پایه ها و زمینه های ادامه حیات آن را محکم سازد و به مردم آن جامعه بشناساند، در طول تاریخ حفظ خواهد شد اما اگر ملتی از فرهنگ و پیشینه مناسبی برخوردار نباشد و از دانش بهره ای نبرد مانند قوم مغول هر اندازه تاخت و تاز و کشورگشایی کند در نهایت منقرض می شود و اثری از آنها باقی نخواهد ماند. امام پنجم شیعیان(ع) نیز با این اقدام خویش به احیای فرهنگ شیعه و ماندگاری آن در طول تاریخ همت گماشت.

مدرس تاریخ اسلام جامعه الزهرا(س) درباره نقش حکومت وقت و شرایط سیاسی حاکم بر جامعه آن روزگار برای شناساندن دین اسلام بیان داشت: دوره امامت این امام همام با شرایط سیاسی و اجتماعی خاصی همراه بود زیرا در این دوره پایه های حکومت بنی امیه سست شد و بنی عباس می کوشید تا حکومت را در دست بگیرد. در این هنگام یکی از خلفای اموی به نام عمر بن عبدالعزیز دریافت که پس از قیام امام حسین(ع) نگاه جامعه نسبت به بنی امیه بسیار منفی شده است و در کنار آن به مظلومیت اهل بیت(ع) و جایگاه تقوایی و برجسته آنها پس از واقعه کربلا در کنار شیوه امامت امام سجاد(ع) توجه فراوانی می شود، به همین منظور خلیفه اموی برای جلوگیری از انقراض بنی امیه در 100 هجری قمری، در شیوه حکومت خویش بازنگری کرد و در ظاهر نسبت به اهل بیت(ع) روی خوش نشان داد و از آزار و اذیت شیعیان دست کشید. ممنوعیت نقل و کتابت حدیث که در دوره های پیش ایجاد شده بود از جمله مواردی بود که به وسیله وی برداشته شد. بر پایه این ممنوعیت هیچ فردی اجازه نداشت، سخنی را از رسول خدا(ص) نقل کند و بنویسد. وی علاوه بر حذف این امر، دستور گردآوری این دسته از حدیث ها را صادر کرد و اینگونه کوشید تا اعتماد مردم به حکومت را دوباره احیا کند.

وی یاد آور شد: خلیفه وقت همچنین در راستای دستیابی به اهداف خویش، فدک را آزاد کرد و ثروت هایی که بنی امیه از میان برده بود، دوباره بازگرداند و به طور کلی اقدام های زیادی را برای جلب رضایت شیعیان انجام و اینگونه خود را در میان مردم به عنوان نجیب ترین خلیفه بنی امیه جلوه داد. در چنین شرایطی امام باقرالعلوم(ع) با غنیمت شمردن زمان، حوزه علمیه را بنیان نهاد و شاگردان زیادی را از سراسر جهان به محضر خویش پذیرفت. در این دوره حتی بزرگان فقه و حدیث از تمامی قلمرو حکومت اسلام به مدینه می آمدند تا در محضر ایشان کسب علم کنند، امام(ع) نیز در این دوره از فعالیت خویش با دشمنان اسلام که در زمینه نقل حدیث انحراف های فکری و اخلاقی در جامعه ایجاد کرده بودند و فرقه های منحرفی را شکل داده بودند به مبارزه برخاست و از توان علمی و استدلال های منطقی در این راه بهره جست.

حکیم زاده با اشاره به مناظره های پیروزمندانه این امام پنجم(ع)، تصریح کرد: افرادی که زندگی امام باقر(ع) و مباحثه های علمی ایشان را مطالعه کرده اند به دلیل شیوه مناظره های آن والامقام با فرقه های انحرافی که به طور بسیار دقیق و به صورت اقناع کننده، انجام شده است، درک خواهد کرد که چرا ایشان به باقرالعلوم شهرت یافت. امام پنجم شیعیان با صبر و حوصله و استفاده از استدلال و بیان جزییات، طرف مقابل را در انحرافی که به آن کشیده شده بود، متقاعد می ساخت و اینگونه به پیروزی دست می یافت. گفت و گوهای علمی امام(ع) به یقین از مهم ترین عامل های حفظ دین مبین اسلام در این دوره تاریخی شناخته می شود. این دین الهی بر پایه علم، عقل و معرفت استوار است و عقیده دارد که مباحث اعتقادی نباید با زور و اجبار به مردم تحمیل شود، بنابراین پیام آوران و حافظان اسلام، عقل انسان ها را مخاطب خویش قرار می دهند و از راه تدبر، تعقل و تفکر آنان را بیدار ساختند و به این شیوه گرایش های دینی آنها را به طرف حقیقت هدایت کردند.

این پژوهشگر تاریخ اسلام در ادامه توضیح داد: امام باقر(ع) با بهره گیری از علم و دانش بی اندازه خویش سبب شد که مسلمانان با شناخت و معرفت خود، دین، قرآن، نبوت و امامت را به خوبی بشناسند و جایگاه دین اسلام و پیام آن را به درستی و به دور از هرگونه انحراف و کج اندیشی درک کنند. ایشان همچنین درباره پیامبری رسول خدا(ص)، جایگاه نبوت و ضرورت و هدف های بعثت از مباحث علمی بهره مند می شد و با کلام رسای خویش نه تنها افراد را قانع می ساخت بلکه آن را به درجه یقین می رساند. با نگاهی به مجامع حدیثی می توان دریافت، به دلیل شرایط اجتماعی و سیاسی ایجاد شده در دوره امامت پنجمین امام شیعیان(ع) و امام صادق(ع)؛ بیشتر روایت های مختلف به ویژه در زمینه اعتقادی از این دو بزرگوار نقل شده و به یادگار مانده است.

مدرس تاریخ اسلام جامعه الزهرا(س) اظهار داشت: امام پنجم شیعیان بر گردآوری سخنان ارزشمند پیامبر(ص) تاکید داشت و بر این کار همت گماشت. «جابر بن یزید جعفی» از شاگردان امام(ع)، 70 هزار حدیث از امام محمدباقر(ع) از رسول خدا(ص) نقل کرده است. دیگر شاگردهای ایشان نیز حدیث های بسیاری از امام باقرالعلوم(ع) در این راستا نقل کرده اند. فهم این دسته از حدیث ها بسیار برای امام(ع) مهم بود و در این باره یاران و شاگردان خویش را به درک هر چه بیشتر و شناخت معنای این کلام ها دعوت می کرد. «محمدبن مسلم» نیز که از اصحاب اجتماع به شمار می رود از شاگردان این امام بود. علمای شیعه اتفاق نظر دارند که هر حدیثی به اعضای این گروه ختم شود دیگر نیازی به بررسی ندارد و موثق و معتبر به شمار می رود.

وی با اشاره به تربیت شاگردان بسیار از طرف امام(ع)، بیان داشت: امام محمد باقر(ع) در طول 19 سال امامت خویش شاگردان برجسته ای پرورش داد که بسیاری از آنها توانستند این امام معصوم را در مسیر دستیابی به هدف های دین اسلام و برطرف کردن شبهه های موجود در جامعه یاری رسانند. شیخ طوسی در کتاب رجال خویش، 462 مرد و دو زن را از اصحاب و شاگردان امام باقر(ع) دانسته است که از آن بزرگوار حدیث نقل کرده‌اند. دانشگاه بزرگ فرهنگی این امام همام پس از شهادت ایشان به وسیله امام صادق(ع) ادامه یافت به طوری که امام ششم شیعیان(ع) توانست چهار هزار شاگرد از سراسر جهان را در مکتب خویش تربیت کند و ادامه دهنده راه پدر و امام پیش از خود باشد. وقوع قیام های مختلف در دوره های گوناگون زندگی این امام بر میزان آزادی شیعیان در گسترش دین اسلام موثر بود، بنابراین نباید تصور کرد که امام باقر(ع) در شرایطی آرام و به دور از محدودیت‌ به این جنبش بزرگ فرهنگی اقدام کرد بلکه در زمان هایی امام(ع) و یاران ایشان مجبور به تقیه می شدند و به طور پنهانی به فعالیت های علمی و روشنگرانه خویش ادامه می دادند.

حکیم زاده در پایان با اشاره به شخصیت امام باقر(ع) از نگاه دانشمندان گفت: امام پنجم شیعیان(ع) از شخصیت برجسته و یگانه ای برخوردار بودند به طوری که «ابن حجر هیتمی» درباره ایشان نوشته است: «ابوجعفر محمد باقر، به اندازه‌ای گنج‌های پنهان علوم، حقایق احکام و حکمت‌ها و لطایف را آشکار کرد که جزء بر عناصر بی‌بصیرت یا بد نیت، پوشیده نیست و از همین رو است که وی را «باقر العلم» و جامع آن و برپاکننده پرچم دانش خوانده‌اند. او عمرش را در طاعت خدا گذراند و در مقامات عارفین بدان حد رسیده بود که زبان گویندگان از وصف آن ناتوان است.» عبدالله بن عطا از دانشمندان بزرگ عصر امام نیز می‌گوید: «علما را در محضر هیچکس کوچکتر از آنها در محضر ابوجعفر ندیدم.»

منبع : باشگاه خبرنگاران جوان


ارزیابی و توصیه
از این محتوا راضی هستید؟
چنانجه از محتوای این صفحه رضایت دارید می توانید با فشردن کلید گوگل پلاس وان این صفحه را در نتایج جستجوی گوگل محبوب کنید. با این کار به سایرین کمک می کنید تا به نتایج بهتری در جستجوی خود دست یابند.
مطالب مرتبط
بازدید از صفحه اول
sendارسال به دوستان
printنسخه چاپی
نظر شما
  • لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
  • از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
  • لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
  • در غیر این صورت، « آتیسام » مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد .
نام:
ایمیل:
* نظر:
* کد امنیتی:
Chaptcha
حروفي را كه در تصوير مي‌بينيد عينا در فيلد مقابلش وارد كنيد